Heb je last van dwanggedachten of dwanghandelingen en merk je dat controleren, vermijden of bepaalde rituelen steeds meer tijd en energie kosten?
In mijn praktijk in Bodegraven help ik mensen die last hebben van dwangklachten en OCD. Samen onderzoeken we hoe jouw dwangpatroon werkt en hoe je stap voor stap kunt leren om er anders mee om te gaan.
Wanneer gedachten zich blijven opdringen
Iedereen heeft weleens een vreemde, ongewenste of verontrustende gedachte.
Meestal besteden we daar weinig aandacht aan en verdwijnt zo'n gedachte vanzelf weer. Bij dwanggedachten kan dat anders zijn. Een gedachte blijft terugkomen en roept zoveel twijfel, angst of ongemak op dat je het gevoel krijgt dat je er iets mee moet.
Misschien weet je rationeel dat de gedachte niet logisch is of dat de kans dat er werkelijk iets gebeurt heel klein is. Toch voelt het niet veilig genoeg om hem zomaar los te laten.
Je gaat controleren, geruststelling zoeken, vermijden of een bepaalde handeling uitvoeren om het ongemak te verminderen.
Dat helpt vaak even. Maar juist daardoor kan de dwang steeds sterker worden.
Dwanggedachten en dwanghandelingen
Dwang kan zich op allerlei manieren uiten.
Je kunt bijvoorbeeld last hebben van:
- steeds opnieuw controleren of iets goed of veilig is;
- overmatig wassen of schoonmaken;
- angst voor besmetting;
- dingen in een bepaalde volgorde moeten doen;
- tellen of handelingen herhalen;
- voortdurend bevestiging of geruststelling zoeken;
- situaties, voorwerpen of mensen vermijden;
- bang zijn dat je iemand iets aandoet;
- ongewenste agressieve of seksuele gedachten;
- twijfelen of je iets verkeerd hebt gedaan;
- bang zijn verantwoordelijk te zijn voor iets ergs;
- steeds in gedachten gebeurtenissen of gesprekken nalopen;
- mentale rituelen waarmee je een gedachte probeert te neutraliseren.
Niet iedere dwanghandeling is zichtbaar voor anderen. Ook voortdurend analyseren, in gedachten controleren of bepaalde woorden of gedachten herhalen kan onderdeel zijn van een dwangpatroon.
De cirkel van dwang
Dwang kan een hardnekkige cirkel worden.
Er komt een gedachte, beeld, impuls of gevoel op dat spanning veroorzaakt. Vervolgens doe je iets om die spanning te verminderen: je controleert, vermijdt, vraagt om geruststelling of voert een ritueel uit.
De spanning neemt af.
Daarmee leert je brein onbedoeld dat de dwanghandeling blijkbaar nodig was om gevaar te voorkomen of het ongemak draaglijk te maken.
De volgende keer ontstaat daardoor opnieuw de behoefte om hetzelfde te doen.
Na verloop van tijd kunnen steeds meer situaties onderdeel worden van deze cirkel en kunnen de regels waaraan je jezelf houdt steeds uitgebreider worden.
Zekerheid zoeken
Onder dwang ligt vaak een sterke behoefte aan zekerheid.
Weet ik echt zeker dat de deur dicht is?
Kan ik iemand besmet hebben?
Wat als die gedachte betekent dat ik dit werkelijk wil?
Heb ik misschien toch iets verkeerd gedaan?
Je probeert een antwoord te vinden waarmee alle twijfel verdwijnt.
Maar absolute zekerheid is vrijwel nooit mogelijk. Daardoor kan ieder antwoord weer aanleiding geven tot een nieuwe vraag.
Het probleem is dan niet alleen de oorspronkelijke gedachte, maar ook de manier waarop je probeert de onzekerheid weg te krijgen.
Behandeling van dwang en OCD
Bij de behandeling onderzoeken we eerst hoe jouw dwang eruitziet.
Welke situaties of gedachten roepen spanning op? Wat doe je vervolgens om die spanning te verminderen? Wat vermijd je? En welke gevolgen heeft dat voor je dagelijks leven?
Een belangrijke behandelvorm bij dwang is cognitieve gedragstherapie (CGT).
Daarbij kijken we naar gedachten en overtuigingen die een rol spelen, maar vooral ook naar gedrag dat de dwang in stand houdt.
Een belangrijk onderdeel kan exposure zijn. Je oefent dan stap voor stap met situaties of gedachten die spanning oproepen, zonder automatisch het vertrouwde dwangritueel uit te voeren.
Zo kun je ervaren dat spanning ook weer kan afnemen zonder dat je hoeft te controleren, vermijden of neutraliseren.
Leren omgaan met twijfel en ongemak
Bij het doorbreken van dwang gaat het niet alleen om ontdekken dat iets waarschijnlijk veilig is.
Het gaat ook om leren verdragen dat je niet overal volledige zekerheid over kunt krijgen.
Dat kan spannend zijn, zeker wanneer je lange tijd gewend bent geweest om twijfel onmiddellijk op te lossen.
Ook ACT (Acceptance and Commitment Therapy) kan hierbij worden ingezet. Je kunt leren om gedachten meer als gedachten te zien, zonder dat je iedere gedachte hoeft te onderzoeken of ernaar hoeft te handelen.
Het doel is niet om te voorkomen dat er ooit nog een ongewenste gedachte verschijnt. Juist het minder belangrijk maken van zo'n gedachte kan ervoor zorgen dat deze steeds minder invloed krijgt.
Stap voor stap meer ruimte
Dwang doorbreken vraagt oefening.
We kijken samen naar stappen die uitdagend zijn, maar wel haalbaar. Daarbij bouwen we verder op wat je leert tijdens de sessies en oefen je ook in je dagelijks leven.
Gaandeweg kun je ervaren dat je meer aankunt dan de dwang je vertelt.
Je hoeft niet meer iedere twijfel op te lossen, ieder risico uit te sluiten of ieder ongemakkelijk gevoel onmiddellijk weg te krijgen.
Daardoor kan er weer meer tijd en energie beschikbaar komen voor de dingen die voor jou werkelijk belangrijk zijn.
Wil je weten wat ik voor jou kan betekenen bij dwanggedachten, dwanghandelingen of OCD? Neem dan contact met mij op.
Pauline
Geregistreerd bij BATC en NAP
